Tự tình 2 (Hồ Xuân Hương)

1. Tiểu sử

- Hồ Xuân Hương (1772 – 1822), quê ở huyện Quỳnh Lưu, trấn Nghệ An, nay là tỉnh Nghệ An.

- Tên tuổi Hồ Xuân Hương gắn liền với nhiều bài thơ Nôm được truyền tụng (Thiếu nữ ngủ ngày, Vịnh cái giếng, Vịnh quả, Vịnh hang Thánh Hóa, Mời trầu, Bánh trôi nước,…) và tập Lưu hương kí.

- Năm 2021, Hồ Xuân Hương được UNESCO ra nghị quyết vinh danh và kỉ niệm 250 năm ngày sinh của bà.

2. Sự nghiệp

- Thơ Nôm Hồ Xuân Hương có phong cách rất độc đáo: khác biệt so với thơ ca bác học đương thời, gần gũi với ngôn ngữ và tinh thần thơ ca dân gian, trong đó nổi bật là tính đa nghĩa độc đáo của ngôn ngữ và hình tượng thơ, sự đan cài giữa tiếng nói trữ tình sâu lắng và tiếng cười trào lộng sảng khoái thưởng thấy trong ca dao hài hước hoặc truyện tiếu lâm.

- Thơ Hồ Xuân Hương góp phần quan trọng vào việc hình thành, khẳng định những giá trị nhân văn đặc sắc của văn học trung đại Việt Nam thế kỉ XVIII – XIX. Đó là thái độ phản kháng nam quyền và định kiến xã hội về nữ giới, cảm thông với thân phận người phụ nữ, tôn vinh vẻ đẹp hình thể, phẩm chất và bản lĩnh của họ. Đó còn là tinh thần đề cao tình yêu sự sống tự nhiên, tán đồng và cổ vũ những khát vọng táo bạo, chính đáng của con người.

Sơ đồ tư duy về tác giả Hồ Xuân Hương:

Hồ Xuân Hương (1772 - 1822) quê ở huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An.

Bà nổi tiếng với nhiều bài thơ Nôm được lưu truyền (Thiếu nữ ngủ ngày, Vinh cái giềng, Vịnh quả, Vịnh hang Thánh Hóa, Mời trầu, Bánh trôi nước,...) và tập Lưu hương kí. Năm 2021, UNESCO đã vinh danh bà và kỷ niệm 250 năm ngày sinh.

Thơ Nôm của Hồ Xuân Hương có phong cách độc đáo: gần gũi với ngôn ngữ dân gian, đa nghĩa, kết hợp giữa trữ tình sâu lắng và tiếng cười trào lộng.

Thơ bà góp phần quan trọng vào việc khẳng định những giá trị nhân văn trong văn học trung đại Việt Nam thế kỷ XVIII-XIX.

Đó là thái độ phản kháng bất công xã hội, cảm thông với thân phận người phụ nữ, tôn vinh vẻ đẹp và phẩm chất của họ, đồng thời đề cao tình yêu sự sống và những khát vọng chính đáng của con người.

1. Tìm hiểu chung

a. Xuất xứ

Chùm thơ Tự tình gồm ba bài, kết tinh nhiều nét đặc sắc về tư tưởng và nghệ thuật của thơ Nôm Hồ Xuân Hương. Theo nhiều tài liệu, bài thơ Tự tình 2 được xem là bài số 2 trong chùm thơ đó.

b. Bố cục

* Có thể phân chia theo 2 cách sau:

- Cách 1:

+ Hai câu đề: Giới thiệu về hình ảnh người vợ lẽ

+ Hai câu thực: Cách giải quyết nỗi tâm tư của người vợ lẽ

+ Hai câu luận: Khát khao tìm đến hạnh phúc của người phụ nữ

+ Hai câu kết: Quy luật khắc nghiệt của thời gian và tuổi trẻ

- Cách 2:

+ Phần 1 (4 câu đầu): thể hiện nỗi lòng cô đơn, buồn tủi, khát vọng hạnh phúc

+ Phần 2 (4 câu tiếp): Tâm trạng tuyệt vọng của cảnh đời lẽ mọn

b. Thể loại

Thất ngôn bát cú

c. Phương thức biểu đạt

Biểu cảm

2. Giá trị nội dung, nghệ thuật

a. Giá trị nội dung

- Tự tình (bài II) thể hiện tâm trạng, thái độ của Hồ Xuân Hương: vừa đau buồn, vừa phẫn uất trước duyên phận, gắng gượng vươn lên nhưng vẫn rơi vào bi kịch.

- Trước sự trớ trêu của số phận, người phụ nữ luôn khát khao hạnh phúc, vẫn muốn cưỡng lại sự nghiệt ngã do con người tạo ra. Sự phản kháng và khát khao ấy ở Hồ Xuân Hương làm nên ý nghĩa nhân văn sâu sắc cho tác phẩm.

b. Giá trị nghệ thuật

Ngôn ngữ thơ Nôm bình dị, hình ảnh gợi cảm, giàu màu sắc, nghệ thuật tả cảnh ngụ tình đặc sắc,...

Sơ đồ tư duy về tác phẩm Tự tình 2:

“Chùm thơ Tự tình” gồm ba bài, thể hiện nhiều nét đặc sắc về tư tưởng và nghệ thuật của thơ Nôm Hồ Xuân Hương.

Bài thơ “Tự tình 2” được xem là bài thứ hai trong chùm thơ này.

Bài thơ có bố cục như sau:

Phần 1 (4 câu đầu): Thể hiện nỗi lòng cô đơn, buồn tủi và khát vọng hạnh phúc.

Phần 2 (4 câu tiếp): Diễn tả tâm trạng tuyệt vọng trước cảnh đời lẽ mọn.

Thể loại: Thất ngôn bát cú.

Phương thức biểu đạt: Tự tình, thể hiện tâm trạng đau buồn, phẫn uất trước số phận, nhưng vẫn gắng gượng vươn lên của Hồ Xuân Hương.

Giá trị nội dung: Người phụ nữ luôn khát khao hạnh phúc và muốn cưỡng lại sự nghiệt ngã của số phận.

Giá trị nghệ thuật: Sử dụng ngôn ngữ thơ Nôm bình dị, hình ảnh gợi cảm, giàu màu sắc và nghệ thuật tả cảnh ngụ tình đặc sắc.